Rada Unii Europejskiej przyjęła 30 września 2026 roku własne stanowisko w sprawie rozporządzenia, które ma uprościć i przyspieszyć procedury ocen środowiskowych. To element szerszego pakietu Omnibus VIII, zaprezentowanego przez Komisję Europejską 10 grudnia 2025 roku. Nowe przepisy mają skrócić czas potrzebny na uzyskanie pozwoleń dla inwestycji uznanych za strategiczne, w tym projektów związanych z transformacją energetyczną.
Kluczowe zmiany w podejściu do ocen
Nowe stanowisko Rady wprowadza szereg modyfikacji w stosunku do pierwotnej propozycji Komisji. Przede wszystkim rozszerzono listę projektów strategicznych, które mogą korzystać z przyspieszonych procedur. Zgodnie z artykułami 13 i 14 rozporządzenia, projekty te będą uznawane za leżące w interesie publicznym. W praktyce oznacza to, że w razie konfliktu z innymi celami, mogą być traktowane jako priorytetowe. Co ważne, jeśli któraś z uczestniczących instytucji nie wyda opinii w wyznaczonym terminie, organ prowadzący postępowanie może kontynuować procedurę, przyjmując, że stanowisko nie zostało zajęte.
Lista sektorów objętych tymi ułatwieniami jest szeroka. Znajdują się na niej między innymi:
- projekty strategiczne net-zero, zgodne z rozporządzeniem NZIA 2024/1735,
- inwestycje w surowce krytyczne w ramach rozporządzenia CRMA 2024/1252,
- infrastruktura transportowa TEN-T, taka jak porty, lotniska i koleje,
- budowa superkomputerów EuroHPC oraz fabryk sztucznej inteligencji,
- projekty z zakresu gospodarki o obiegu zamkniętym, w tym recykling odpadów,
- budownictwo mieszkaniowe (nowe inwestycje i remonty) wraz z powiązaną infrastrukturą,
- europejskie inicjatywy w dziedzinie półprzewodników,
- centra danych zlokalizowane w wyznaczonych strefach przyspieszenia.
Elastyczne punkty kontaktowe i terminy
Rada złagodziła również wymóg tworzenia jednego punktu kontaktowego dla ocen środowiskowych. Państwa członkowskie będą mogły ustanowić więcej niż jeden taki punkt, dostosowując system do własnych struktur administracyjnych, pod warunkiem że dla każdego projektu zapewniona będzie jedna wspólna platforma komunikacji. Ma to zapobiec fragmentacji istniejących już rozwiązań.
Rozporządzenie wprowadza konkretne ramy czasowe dla poszczególnych etapów oceny. Na wydanie opinii w sprawie zakresu (scoping) przewidziano 60 dni od wniosku inwestora. Konsultacje społeczne mają trwać od 30 do 90 dni, a na wydanie uzasadnionej konkluzji oceny środowiskowej przeznaczono 90 dni. Terminy te ulegają jednak zawieszeniu, jeśli organ prowadzący zażąda dodatkowych informacji. Po ich dostarczeniu przez wnioskodawcę biegnie kolejny okres 90 dni na dokończenie konsultacji i wydanie decyzji. W wyjątkowych, złożonych przypadkach możliwe jest przedłużenie o maksymalnie 30 dni.
Cyfryzacja i pierwszeństwo przepisów sektorowych
Nowe przepisy kładą duży nacisk na cyfryzację procedur. Po 18 miesiącach od wejścia w życie rozporządzenia wnioskodawcy będą mogli składać dokumenty w formie elektronicznej. Po 24 miesiącach państwa członkowskie będą musiały zapewnić cyfrowy dostęp do raportów i danych z ocen środowiskowych oraz do decyzji i wyników monitoringu. Po 48 miesiącach, o ile będzie to technicznie i finansowo wykonalne, procedury mają zostać w pełni zdigitalizowane, z możliwością ponownego wykorzystania i wymiany danych. Systemy mają być interoperacyjne z europejskimi portfelami tożsamości cyfrowej.
Warto podkreślić, że artykuł 1 ustęp 4 stanowi, iż przepisy sektorowe, takie jak dyrektywa RED III dotycząca energii odnawialnej czy Net-Zero Industry Act, zachowują pierwszeństwo. Oznacza to, że jeśli zawierają one już własne, korzystniejsze zasady przyspieszania pozwoleń dla OZE, to one właśnie będą stosowane. Dodatkowo wprowadzono klauzulę przejściową (art. 14g): nowe regulacje obejmą tylko postępowania wszczęte po dacie ich wejścia w życie. Sprawy już rozpoczęte będą prowadzone na starych zasadach.
Thomas Byrne, irlandzki minister stanu ds. europejskich i obrony, którego kraj sprawuje obecnie prezydencję w Radzie UE, podkreślił, że przyjęte stanowisko to „kolejny krok naprzód we wdrażaniu pakietu Omnibus VIII”. Zaznaczył, że nowe przepisy mają zredukować zbędne obciążenia i przyspieszyć oceny, nie obniżając przy tym wysokich unijnych standardów ochrony środowiska.
Teraz Rada jest gotowa do rozpoczęcia negocjacji z Parlamentem Europejskim, gdy tylko europosłowie uzgodnią swoje stanowisko. Ostateczny kształt przepisów będzie zależał od wyniku tych rozmów.
Źródło: QualEnergia
