RPA na drodze do zielonej transformacji
Według najnowszych prognoz firmy analitycznej GlobalData, do 2035 roku moce zainstalowane w odnawialnych źródłach energii w Republice Południowej Afryki przewyższą moce elektrowni konwencjonalnych. Kluczowymi motorami tego wzrostu będą fotowoltaika oraz energetyka wiatrowa. Transformacja południowoafrykańskiego sektora energetycznego, dotychczas zdominowanego przez węgiel i państwowego monopolistę Eskom, nabiera tempa.
Raport „South Africa Power Market Trends and Analysis by Capacity, Generation, Transmission, Distribution, Regulations, Key Players and Forecast to 2035” wskazuje, że całkowita moc zainstalowana w kraju będzie rosnąć w średniorocznym tempie 3,5% w latach 2025–2035. To ambitny plan, który ma szansę zrealizować się dzięki liberalizacji rynku i rosnącemu zaangażowaniu kapitału prywatnego.
Koniec monopolu i nowe otwarcie
Attaurrahman Ojindaram Saibasan, analityk GlobalData, podkreśla, że transformacja energetyczna RPA nie opiera się już wyłącznie na przetargach publicznych. Zniesienie progów mocowych, które wcześniej wymagały koncesji dla nowych instalacji wytwórczych, otworzyło drzwi dla kopalń, zakładów produkcyjnych i innych dużych odbiorców do bezpośredniego kontraktowania energii od niezależnych producentów. To z kolei napędza rozwój korporacyjnych umów PPA (Power Purchase Agreement) oraz mechanizmów przesyłowych, umożliwiających dostarczanie energii do odbiorców w innych częściach systemu.
„Rynek energii w RPA staje się coraz bardziej konkurencyjny, a prywatni inwestorzy odgrywają kluczową rolę w dywersyfikacji źródeł wytwarzania” – zauważa Saibasan. Wraz z rozwojem nowych mocy, rośnie znaczenie dwustronnych umów sprzedaży energii i operatorów posiadających koncesje na przesył.
Węgiel wciąż potrzebny, ale na innych zasadach
Mimo dynamicznego rozwoju OZE, węgiel pozostanie istotnym elementem miksu energetycznego RPA przez najbliższe lata. Jego historyczne znaczenie dla gospodarki oraz potrzeba zapewnienia stabilnych, regulowanych dostaw energii sprawiają, że surowiec ten będzie odgrywał rolę przejściową. Jednak planowane wygaszanie najstarszych elektrowni węglowych będzie wymuszać inwestycje w nowe moce, elastyczne źródła oraz niezawodne połączenia sieciowe.
GlobalData prognozuje, że moce OZE będą rosły szybciej niż ich rzeczywista produkcja energii, co wynika z różnic w profilach pracy instalacji słonecznych i wiatrowych w porównaniu do elektrowni węglowych. To typowe wyzwanie dla systemów opartych na zmiennych źródłach – wymaga rozwoju magazynów energii i elastycznych źródeł szczytowych.
Sieć przesyłowa – wąskie gardło transformacji
Zdaniem Saibasana, główną barierą dla przyspieszenia transformacji nie jest brak projektów czy zainteresowania inwestorów, lecz zdolność sieci przesyłowej do przyłączenia nowych mocy. RPA posiada szerokie portfolio projektów, szczególnie w prowincjach o najlepszych warunkach solarnych i wiatrowych, jednak znaczna część dostępnych mocy przesyłowych w kluczowych korytarzach jest już zarezerwowana. Tempo budowy nowej infrastruktury sieciowej będzie zatem decydujące dla uruchomienia projektów realizowanych przez prywatnych inwestorów.
Reformy rynkowe i nowe instytucje
Ustawa o zmianie regulacji elektroenergetyki, która weszła w życie w 2025 roku, tworzy ramy dla konkurencyjnego hurtowego rynku energii. Równolegle postępuje rozdzielenie działalności Eskom, powstanie National Transmission Company South Africa oraz wsparcie dla niezależnych projektów przesyłowych. Celem tych działań jest wzmocnienie ładu korporacyjnego w sektorze i mobilizacja inwestycji na rzecz rozbudowy sieci. Do końca dekady inwestycje koncentrować się będą na fotowoltaice, lądowych farmach wiatrowych, magazynach bateryjnych oraz infrastrukturze przesyłowej.
„RPA ma już za sobą debatę, czy kapitał prywatny powinien uczestniczyć w sektorze energetycznym. Kluczowe pytanie brzmi teraz, czy reformy rynkowe i rozbudowa sieci przesyłowej postępują wystarczająco szybko, by zastąpić wycofywane moce węglowe, poprawić niezawodność dostaw i przyłączyć projekty OZE w regionach o największym potencjale” – podsumowuje Saibasan.
Transformacja energetyczna RPA to złożony proces, który wymaga skoordynowania nowych aukcji OZE z rozwojem sieci, reformą finansów samorządów oraz odbudową operacyjną istniejących elektrowni Eskom. Sukces tych działań zadecyduje o tym, czy krajowi uda się trwale odwrócić kartę w stronę zielonej energii.
Źródło: El Periódico de la Energía
