Komisja Europejska zamierza do końca 2026 roku przedstawić propozycję nowelizacji unijnego ładu energetycznego i klimatycznego, która obejmie stopniowe wycofywanie wsparcia dla paliw kopalnych. Zapowiedź znalazła się w siódmym sprawozdaniu rocznym Komisji dotyczącym subsydiów energetycznych, opublikowanym 17 września i obejmującym dane za 2024 rok.
Skala wsparcia dla paliw kopalnych
W 2024 roku dotacje dla paliw kopalnych wynosiły w Unii Europejskiej około 97 miliardów euro. W przypadku 50 miliardów euro, czyli 52 procent tej kwoty, nie przewidziano terminu wygaśnięcia do 2030 roku. Jedynie osiem państw członkowskich – w tym Polska – zadeklarowało wolę całkowitego zniesienia tych subsydiów, choć często w sposób mało precyzyjny.
Ogólne trendy w subsydiach energetycznych
Łączne wsparcie dla sektora energii spadło w 2024 roku o 5 procent, do 340 miliardów euro, wobec 358 miliardów w 2023 roku i rekordowych 457 miliardów w 2022 roku. Mimo tej poprawy poziom ten pozostaje znacznie powyżej średniej z lat 2015–2019, wynoszącej 190 miliardów euro.
Dotacje dla paliw kopalnych zmniejszyły się o 20 procent w skali roku i o 42 procent względem 2022 roku, głównie za sprawą wygaszania tymczasowych instrumentów łagodzących skutki wysokich cen energii. Nadal jednak przekraczają o ponad 60 procent średnią sprzed kryzysu. W 2024 roku wsparcie dla węgla spadło o 37 procent, dla gazu o 23 procent, a dla ropy naftowej o 10 procent.
Brak harmonogramu wygaszania
Zgodnie z krajowymi planami analizowanymi przez Brukselę 38 miliardów euro subsydiów kopalnych, czyli 39 procent całości, miało datę wygaśnięcia w 2025 roku, a kolejne 8 miliardów euro (8 procent) – między 2026 a 2030 rokiem. Dla pozostałych 50 miliardów euro termin nie został określony albo przypadał po 2030 roku.
Belgia, Francja, Niemcy, Włochy, Łotwa, Litwa, Luksemburg i Portugalia to jedyne kraje, które według Komisji wyraziły intencję lub przygotowały plany pełnego wycofania subsydiów kopalnych. Bruksela zauważa jednak, że nawet w ich przypadku brakuje ostatecznych dat, polityk i konkretnych działań. W 2024 roku nie odnotowano postępów w krajowych planach wygaszania.
Przykład Włoch i cel PNRR
W przypadku Włoch ocena Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu, opublikowana przez Komisję w maju 2025 roku, wskazuje na zobowiązanie do wycofania subsydiów i odwołuje się do rozdziału RepowerEU w PNRR, ale jednocześnie podkreśla brak zdefiniowanej roadmapy. W ramach PNRR Włochy osiągnęły już jednak węższy cel dotyczący szkodliwych dla środowiska dotacji. Komisja uznała za spełniony kamień milowy M7-5: przepisy obowiązujące od końca 2025 roku prowadzą, według szacunków, do strukturalnej redukcji o 4,567 miliarda euro rocznie. To jednak cel odmienny od całkowitego wycofania subsydiów kopalnych, dla którego Bruksela wciąż wskazuje na brak włoskiej roadmapy z ostatecznym terminem.
Struktura i przeznaczenie pomocy
Patrząc na cel gospodarczy zachęt, główną pozycję stanowi wsparcie popytu na energię: 163 miliardy euro w 2024 roku, czyli 48 procent całości, realizowane m.in. przez obniżki podatków na produkty energetyczne i bezpośrednie dopłaty do cen. Na produkcję przeznaczono 92 miliardy euro, a na efektywność energetyczną 50 miliardów.
Pod względem instrumentów 41,5 procent pomocy przekazywane jest przez wsparcie dochodów lub cen, 26,9 procent przez transfery bezpośrednie, a 26 procent przez ulgi podatkowe. Blisko połowa całości, 48 procent, nie jest przypisana do konkretnego źródła energii, wobec historycznej średniej 21 procent. Tymczasowe środki związane z kryzysem cenowym spadły o 38 procent, do 98 miliardów euro.
Z około 97 miliardów euro przypisanych paliwom kopalnym 43 miliardy to ulgi podatkowe, a 10 miliardów – udziały publiczne lub wkłady kapitałowe, kategorię tę uwzględniono w tym wydaniu po raz pierwszy. W 2024 roku 70 procent subsydiów kopalnych służyło wspieraniu popytu, a 24 procent – produkcji; pozostałe cele, w tym infrastruktura, efektywność energetyczna i badania, miały znacznie mniejszy udział.
Jeśli chodzi o odbiorców, w 2024 roku sektor energetyczny otrzymał 114 miliardów euro (33 procent całości), gospodarstwa domowe 64 miliardy, a przemysł 40 miliardów. Kolejne 88 miliardów to środki przekrojowe lub nieprzypisane do konkretnego sektora.
Wsparcie dla OZE i wodoru
Dotacje dla odnawialnych źródeł energii wzrosły w 2024 roku o 39 procent, do 76 miliardów euro z 55 miliardów w 2023 roku, głównie za sprawą spadku cen rynkowych. Wciąż jednak pozostają około 12 procent poniżej średniej z lat 2015–2019. Największą część, około 30 miliardów euro (39 procent wszystkich OZE), pochłania fotowoltaika, za nią plasują się bioenergia z 15 miliardami i energetyka wiatrowa z 9 miliardami. Szybko rośnie także wsparcie dla wodoru: 13,5 miliarda euro w 2024 roku, czyli około trzykrotnie więcej niż w 2023 roku i czterokrotnie więcej niż w 2022 roku.
Pomoc klasyfikowana jako szkodliwa dla środowiska spadła o 26 procent, do 110 miliardów euro, co stanowi 32 procent całości; 89 miliardów, czyli 81 procent tej kwoty, przypisano paliwom kopalnym.
Źródło: QualEnergia
Fot. qualenergia.it
